EN | TR
Akbank Sanat Blog > İki Nehrin Kesiştiği Yerde
İki Nehrin Kesiştiği Yerde AMİR ELSAFFAR Yazı: Leyla Aksu Irak asıllı Amerikalı sanatçı Amir ElSaffar, farklı müzik geleneklerini, klasik müzik eğitimini ve geliştirdiği yenilikçi teknikleri, modern caz ile Orta Doğu müziğine yarattığı ortak paydada topluyor. Usta trompetçi ve başında durduğu topluluklar, deneysel yaklaşımı ve tutkulu doğaçlamalarıyla daha önce kesişmemiş kültürleri gittikçe artan bir incelikle harmanlıyor. Dinleyenlerine çizdiği bu yepyeni yolda, 26. Akbank Caz Festivali’nde sahne almadan önce, sanatçının müzikal yolculuğuna göz atıyoruz.

Amir ElSaffar, 26. Akbank Caz Festivali kapsamında 19 Ekim Çarşamba akşamı CRR’de olacak.

- Trompetçi, santurcu, vokalist ve besteci Amir ElSaffar, modern müziği tarihle buluşturuyor. Artık dünyada çok az insan tarafından icra edilen Irak makam geleneğini öğrenip sürdüren sanatçı, bu geleneksel yapıları caz melodilerine yedirmesi ve aynı zamanda da Arap müziğine has mikrotonları ve süslemeleri çalabilmek üzere geliştirdiği özel tekniklerle tanınıyor.

- Amerikalı bir anne ve Iraklı bir babanın çocuğu olarak Chicago yakınlarında 1977 yılında doğan ElSaffar, ailesinin de etkisiyle erken yaşta müziğe atıldı. Babasının müzik koleksiyonundan caz müziğin Louis Armstrong, Ella Fitzgerald gibi yapıtaşlarını keşfeden ElSaffar, annesi sayesinde ise klasik müzik ve Amerikan folk müziğiyle tanıştı; beş yaşındayken koroda şarkı söylemeye, trompete elini atmadan önce de ukulele ve gitar çalmaya başladı.

- DePaul Üniversitesi’nde klasik trompet alanında eğitim gören ElSaffar, kariyerine atılmadan önce burada Chicago Senfoni Orkestrası’nın baş trompetçisi Bud Herseth ile çalışma imkanı buldu. Chicago’nun caz, blues ve salsa kulüplerinde ve şehrin Civic Orkestrası’nda düzenli olarak çalmaya başlayan sanatçı, kariyerinin bu erken yıllarında Pierre Boulez, Mstislav Rostropovich ve Daniel Barenboim gibi orkestra şeflerinin önderliğinde çaldı.

- 2000’li yılların başlarında New York’a taşınan ElSaffar, efsanevi isim Cecil Taylor’un grubunda çalmaya başladı. 2001 yılında ise hem Carmine Caruso Caz Trompet Yarışması’nı, hem de Uluslararası Trompet Locası’nın Doğaçlama Caz Yarışması’nı birincilikle tamamladı. Fakat aynı yıl, New York’ta bir restoranda bir grup Arap müzisyenle sahneye çıkan ElSaffar, daha önce ses vermediği kültürel mirasının müziklerini bu ilk çalışını ve o gece hissettiği coşkuyu hala hatırlıyor.

- Bunun üzerine Bağdat’ı hedef alıp beş yıllık müzikal bir yolculuğa atılan müzisyen, Irak makamını ustalarından öğrenmeye karar veriyor. Bağdat’tan Londra, Münih ve Amsterdam gibi şehirlere yayılan bu eğitim sürecinde, geleneksel yaylılar ve perküsyon eşliğinde çalınan bu 400 yıllık doğaçlama geleneğini, Arapça konuşmayı, bir de santur çalmayı öğrenen ElSaffar, usta ve bilgin isim Hamid Al-Saadi ile birlikte çalıştı.

- Bu dönemde yaşadıklarını kendisi böyle anlatıyor: “Bilgi ve geleneğe o kadar açtım ki; tamamen büyülenmiştim. Makam bir cevherdi ve dünyada bu konuda bilgi sahibi olan çok az sayıda insan vardı.”

- Kariyerine yepyeni bir birikimle geri dönen ElSaffar, önce 2006 yılında Safaafir adlı topluluğu oluşturdu. Amerika içerisinde Irak Makamı’nı geleneksel yapısıyla çalan tek grup olan Safaafir ile de ilk albümü Maqams of Baghdad’ı yayınladı.

- Aynı yılın ilerleyen aylarında Painted Bride Art Center ve Festival of New Trumpet Music’in siparişleri üzerine, Irak müziğini modern caz ile bir araya getiren bir süit olan “Two Rivers”ı besteledi. Bu isim altında yeni bir grup kuran ve bir de albüm yayınlayan ElSaffar, “Two Rivers” ismini Dicle ve Fırat nehirlerine ithafen seçmiş.

- O zamandan bu yana Chicago’nun Caz Enstitüsü, Metropolitan Müzesi ve Newport Caz Festivali dahil olmak üzere onlarca kuruluş ve organizasyon için parçalar besteleyen ElSaffar, Radif Suite (2010), Inana (2011), Alchemy (2013) ve Crisis (2015) isimlerinde, oldukça büyük başarılar yakalayan dört karışık caz albümü daha yayınladı.

- Yarattığı farklı alaşımlar ve stilleri farklı orkestralarıyla çalan ElSaffar, Safaafir ve Two Rivers’ın yanı sıra, Amir ElSaffar Quintet beşlisiyle mikrotonal caz bestelerini, Alwan Ensemble ile Mısır, Doğu Akdeniz ve Irak müziklerini, Rivers of Sound adlı 17 kişilik orkestrasıyla da santur, rebab ve ud gibi enstrümanlarla caz çalıyor.

- Geçtiğimiz yıl Two Rivers oluşumuyla beraber yayınladığı uzunçalar Crisis, bu sefer sanatçının teknik deneylerinin ötesinde, Orta Doğu bölgesindeki karışıklığı, çatışmaları ve kültürlerin mücadelesini içten ve etkileyici bir şekilde ele alıyor.

- Gelişen topluluk için de ElSaffar, “Two Rivers gerçekten önceden beri var olan iki geleneği birleştirmekle başladı. Şimdi ise öyle bir evrim geçirdi ki caz nerede başlayıp makamın nerede bittiği belli değil – benim için tekil bir müzik dili oldu” diyor.

- Besteci ve müzisyen olarak çalışmalarının yanı sıra Alwan for the Arts sanat merkezinin müzik küratörlüğünü yürüten ve makam dersleri de veren ElSaffar, aynı zamanda tiyatro ve film projelerine müzikler hazırlayıp Jonathan Demme’nin Oscar ödüllü bağımsız yapımı Rachel Getting Married’de de boy göstermişti.