EN | TR
Akbank Sanat Blog > Caz Tarihine Yön Veren Albümler
Kind Of Blue’dan Mingus Ah Um’a CAZ TARİHİNE YÖN VEREN ALBÜMLER Yazı: Cem Kayıran 26. Akbank Caz Festivali için geri sayımımız sürerken caz tarihine iz bırakmış kişiler, mekanlar ve hikayelerle birlikte albümleri de hatırlıyoruz. 1980’lerden önce, Atlantic’ten ECM’e, Blue Note’tan Columbia’ya birçok prestijli plak şirketinden yayınlanmış; caz tarihine yön veren on beş albümü mercek altına alıyoruz. Ornette Coleman – The Shape of Jazz To Come (1959 – Atlantic) Geçtiğimiz yıl Grammy’lerin Hall Of Fame listesine dahil edilen The Shape Of Jazz To Come, Ornette Coleman denince akla gelen ilk kayıtlardan biri. Prodüktörlüğünü Nesuhi Ertegün’ün üstlendiği The Shape Of Jazz To Come, Coleman’ın Atlantic etiketiyle yayınladığı ilk albüm olma özelliği taşıyor. Efsanevi saksofoncunun kendinden önceki caz kural ve kalıplarını yıktığı söz konusu albüm, Coleman ve trompetçi Don Cherry’nin belli temalar üzerine kimi zaman bağımsız kimi zaman sarmal olarak bezediği nefis melodilerle öne çıkıyor. Albüm, piyanonun yer almadığı ilk caz kayıtlarından biri olarak da müzik tarihinde önemli bir yer işgal ediyor. Wayne Shorter – Speak No Evil (1966 – Blue Note) Uzun soluklu on üç şarkıdan oluşan Speak No Evil, Blue Note kataloğunun en özel albümlerinden biri olarak anılıyor. Hard bop ve modal caz geleneklerinin harmanlandığı albümde Wayne Shorter’a eşlik eden müzisyenler bu sene Akbank Caz Festivali’nde de izleyeceğimiz Ron Carter’la birlikte Herbie Hancock, Elvin Jones ve Freddie Hubbard. Masallar, efsaneler ve mitlerden esinlenilen albümde yer alan şarkılar hem yapı bozumcu hem de geleneksel yaklaşımlar barındırıyor. Bill Evans – Waltz For Debby (1962 – Riverside) New York’taki efsanevi konser salonu Village Vanguard’da kaydedilen Waltz For Debby, Amerikalı piyanist Bill Evans’ın basta Scott LaFaro ve davulda Paul Motian’dan oluşan ilk triosuyla kaydettiği son albüm olma özelliği taşıyor. Zira LaFaro, Waltz For Debby’nin kayıtlarından kısa bir süre sonra bir trafik kazasında hayatını kaybetmiş ve bunun ardından Evans bir süre inzivaya çekilmişti. Prodüktörlüğünü Orrin Keepnews’ın üstlendiği Waltz For Debby, birçok müzik platformunda en iyi trio performansının sergilendiği canlı kayıt olarak tanımlanıyor. Albert Ayler Trio – Spiritual Unity (1964 – ESP-Disk) Bernard Stollman’ın kurucusu olduğu ve caz tarihinin en önemli plak şirketlerinden biri olan ESP-Disk kataloğunun ikinci albümü Spiritual Unity, ritmik zenginliğiyle yayınlandığı dönem ve sonrasının en zihin açıcı avangart kayıtlarından biri olarak anılıyor. Albert Ayler’ın “Biz birlikte çalmıyorduk; birbirimizi dinliyorduk” sözleriyle tanımladığı kayıt seansı, 10 Haziran 1964 tarihinde akşam üstü saatlerinde gerçekleşmiş. Ayler’a basta Gary Peacock ve perküsyonlarda Sunny Murray’in eşlik ettiği kayıtları yerinde takip eden Stollman, seansın hemen sonunda ekiple albüm anlaşmasını imzalamış. Eberhard Weber - The Colours of Chloë (1974 – ECM) Alman basçı ve besteci Eberhard Weber’in orkestra lideri olarak yayınladığı ilk albüm olan The Colours of Chloë, sonraki yıllarda senfonik caz olarak adlandırılacak birçok yenilikçi fikri barındıran bir kayıt. ECM Records’ın kurucusu Manfred Eicher’in prodüktörlüğünü yaptığı albüm, kendinden sonraki jenerasyonların progresif rock ve fusion akımlarına da çok büyük ilham kaynağı oldu. Kimi zaman tekrar eden yapıları kimi zaman da uzun soluklu soloları merkezine alan dört parçadan oluşan albümün yaklaşık yirmi dakika süren kapanışı “No Motion Picture”, iniş çıkışlar ve farklı ruh hallerini kesiştiren sıradışı bir kompozisyon anlayışı sunuyor. Miles Davis – Kind Of Blue (1959 – Columbia) Birçok müzik otoritesine göre caz tarihinin en özel kayıtlarından biri olan Kind Of Blue, Miles Davis diskografisinin en popüler albümü. Önceki albümlerinde ağırlıklı olarak hard bop yaklaşımına yakın üretimler yapan Miles Davis, bir önceki yıl yayınladığı Milestones albümüyle birlikte başladığı model armoni çalışmalarını Kind Of Blue’nun temeli haline getirmiş. Efsaneye bu albümde John Coltrane, Cannonball Adderley, Paul Chambers, Bill Evans ve Jimmy Cobb eşlik ediyor. Keith Jarrett – The Köln Concert (1975 – ECM) Tüm zamanların en çok satan piyano albümü olan The Köln Concert, Keith Jarrett’in müzikal yolculuğu için de bir dönüm noktası teşkil ediyor. Henüz on yedi yaşında olan Vera Brandes’in organize ettiği konserde Köln Opera House sahnesinde solo bir performans sergileyen Keith Jarrett, bu albümün ardından solo ve doğaçlama üretimlerine ağırlık veriyor. Albümün prodüktörü Manfred Eicher, Jarrett’in salondaki piyanonun tınısını beğenmediğini ve bu sebeple bu performansında alışılmış çalışından farklı bir yaklaşımla piyanonun başına geçtiğini dile getiriyor. Dünya genelinde dört milyona yakın kopyası satılan albüm, caz tarihinin en büyük ticari başarı getiren albümleri arasında bulunuyor. Herbie Hancock – Maiden Voyage (1965 – Blue Note) Caz tarihinin gizli kahramanlarından biri olan Rudy Van Gelder’ın efsanevi stüdyosunda 1965 yılında kaydedilen Herbie Hancock albümü Maiden Voyage, şarkı isimlerinden melodik düzenlemelere; tüm detaylarıyla ustaca tasarlanmış bir konsept albüm. Herbie Hancock, George Coleman, Freddie Hubbard, Ron Carter ve Tony Williams’tan oluşan ekibin albümdeki altı parçada yansıtmak istediği atmosfer, dinleyicilere okyanusta oldukları hissini yaratmak üzere kurgulanmış. 1999 yılında Grammy Hall Of Fame’ine giren Maiden Voyage’da yer alan çeşitli parçalar Phish, Ahmad Jamal ve Blood, Sweat, and Tears gibi farklı disiplinlerden isimler tarafından yorumlanmıştı. Dave Brubeck Quartet – Time Out (1959 – Columbia) Teo Macero’nun prodüktörlüğünü üstlendiği Time Out, müzik tarihinin en çok satan albümlerinden biri. Dave Brubeck, Paul Desmond, Eugene Wright ve Joe Morello’dan oluşan dörtlünün çeşitli kültürlerden ritmik alışkanlıkları caza uyarladığı albümde 9/8, 6/4 ve 5/4 gibi caz müzikte o dönemlerde hiç duyulmamış ölçüler yer alıyor. Yedi şarkıdan oluşan albüm şüphesiz ki en çok “Take Five”la hatırlanıyor. Albümde alto saksofon çalan Paul Desmond, söz konusu şarkıyı “Aslında bir hit olacağını hiç düşünmemiştik; parçayı Joe Morello’nun bir solosu olarak kurgulamıştık” sözleriyle anlatıyor. Charles Mingus - Mingus Ah Um (1959 – Columbia) “Fables of Faubus”, “Goodbye Pork Pie Hat” ve “Bird Calls” gibi klasik parçaların yer aldığı Mingus Ah Um, boogie, gospel ve blues etkileşimlerinin yer yer hissedildiği bir post bop albümü. Jelly Roll Morton, Lester Young ve Duke Ellington gibi efsanelere saygı duruşu niteliğinde yazılmış parçalarla birlikte, aslında John Cassavetes filmi Shadows için yazılmış olan fakat filmde kullanılmayan “Self-Portrait In Three Colors”’ın da yer aldığı albüm, her parçada dinleyiciye farklı bir lezzet sunuyor. Albümün enstrümental olmasının Columbia Records’ın ısrarlarıyla gerçekleştiği de albümün sonraki yıllarda yapılan yeni basımlarında yer alan notlarla birlikte ortaya çıkmıştı. “Fables of Faubus” parçasının “Original Faubus Fables” isimli vokalli versiyonu bir sonraki yıl yayınlanan Charles Mingus Presents Charles Mingus albümünde dinlenebilir. John Coltrane – A Love Supreme (1965 – Impulse!) Hard bop, modal caz, avangart, gospel ve nice farklı disiplinden esinlenerek kendine has eşsiz bir anlatım biçimi yaratan John Coltrane’in başyapıtı olarak nitelendirilen A Love Supreme, yalnızca cazın değil; müzik tarihinin en özel kayıtlarından biri. ABD’de kültürel, tarihsel ve estetiksel açıdan önemli olan albümleri muhafaza etmek adına oluşturulan National Record Registry tarafından bu sene onurlandırılan A Love Supreme, Carlos Santana’dan John McLaughlin’e birçok efsaneye ilham kaynağı olmuş bir albüm. Bob Thiele’nin prodüktörü olduğu A Love Supreme’de davullarda Elvin Jones, basta Jimmy Garrison ve piyanoda McCoy Tyner bulunuyor. Jan Garbarek – Triptykon (1972 – ECM) Norveçli müzisyen Jan Garbarek’in ECM etiketiyle yayınladığı üçüncü albümü Triptykon, cazın farklı kültürlerin geleneksel müzik anlayışlarıyla birlikte ortaya çıkarabileceği farklı atmosferlere en güzel örneklerden biri. İskandinav folk müziğinden fazlasıyla beslenilen Triptykon’da Garbarek’e basta Arild Andersen ve davulda Edward Vesala eşlik ediyor. Albümde yer alan şarkılarda belli başlı temalarla birlikte uzun soluklu doğaçlama bölümler öne çıkıyor. Yer yer karanlık hissiyatların ağır bastığı albümde üçlüyü birlikte nefes alıp veren, aynı yönde kendilerine has şekilde ilerleyebilen bir mekanizma gibi dinliyoruz. Art Blakey & The Jazz Messengers – Moanin’ (1958 – Blue Note) Hard bop dendiği zaman akıllara gelen ilk albümlerden biri olan Moanin’, Art Blakey’nin blues ve gospel etkileşimlerini kompozisyonlarına ustaca yansıttığı bir çalışması. Birçok kez kadro değişikliği yaşayan The Jazz Messengers’ın en efsanevi dörtlüsüyle (piyanoda Bobby Timmons, basta Jymie Merritt, trompette Lee Morgan ve saksofonda Benny Golson) yer aldığı Moanin’, Art Blakey’nin Blue Note için kaydettiği ilk albüm. Dinleyicinin odağını kolaylıkla üzerinde toplayabilen Moanin’, enerjisi yüksek ve özellikle caz davulculuğu açısından ilham verici detaylarla dolu bir kayıt. Django Reinhardt – The Great Artistry of Django Reinhardt (1954 – Barclay / Blue Star) Birçok caz standardının bestecisi olan Fransız gitarist Django Reinhardt’ın dinlediğimiz birçok albüm ve konser kaydı, 1953 yılında hayatını kaybettikten sonra yayınlanmış olan kayıtlar. The Great Artistry of Django Reinhardt albümüyse, efsanevi müzisyenin ölümünden iki ay önce kaydettiği sekiz parçadan oluşuyor. Enerjik ve sofistike anlarla dolu albüm, bir hayli melankolik bir yapısı olan “Manoir De Mes Reves” ile dinleyiciyi ters köşeye yatırıp sonlanıyor. Cannonball Adderley – Somethin’ Else (1958 – Blue Note) Caz tarihine damgasını vurmuş müzisyenleri bir araya getiren albümlerden biri olan Somethin’ Else, birçok müzik otoritesine göre caza merak saran herkesin ilk dinlemesi gereken albümlerden biri. Yine Rudy Van Gelder’in kayıtlarını, Alfred Lion’ın da prodüksiyonunu üstlendiği bir Blue Note albümü olan Somethin’ Else’te Miles Davis, Hank Jones, Sam Jones ve Art Blakey; Adderley’e eşlik eden müzisyenler. Miles Davis’in eşlikçi olarak yer aldığı az sayıdaki kayıttan biri olan albüme ismini veren şarkı, Davis tarafından bestelenmiş.