EN | TR
Akbank Sanat Blog > Albert Ayler’dan Sun Ra’ya
Albert Ayler’dan Sun Ra’ya CAZIN ABC’Sİ Yazı: Cem Kayıran 26. Akbank Caz Festivali için geri sayımımızı caz tarihinden unutulmaması gerekenlerle sürdürüyoruz. Caz müziğin yüzlerce farklı yönde ilerleyen yolculuğundan öne çıkan bazı figürleri, oluşumları, kayıtları ve birçok ilginç detayı barındıran caz sözlüğü huzurlarınızda! A

A Night in Tunisia 1941-1942 yılları arasında Dizzy Gillespie'nin yazdığı ölümsüz caz klasiği. Aralarında Miles Davis, Jimmy Smith gibi çok sayıda caz müzisyeni tarafından yorumlanan parça; Bobby McFerrin, Roland Dyens gibi caz müziği dışında müzik yapan birçok müzisyen tarafından da seslendirildi. ACT Records Alman menajer ve prodüktör Siegfred Loch tarafından Münih’te kurulan plak şirketi. 1992 yılından beri aktif olan ACT Records, ilk başlarda pop müzik alanında yayınlar yapsa da sonrasında bazı albümlerin yeniden basımlarının da yapıldığı bir caz etiketi halini aldı. ACT Records kataloğunda Esbjörn Svensson, Vijay Iyer, Paolo Fresu ve Nils Landgren gibi isimlerin albümleri bulunuyor. Albert Ayler 1970 yılında henüz 34 yaşındayken hayatını kaybeden Ayler, avangart caz denince akla gelen ilk müzisyenlerden biri. Kariyeri boyunca orkestra lideri, besteci ve müzisyen olarak onlarca albümde yer alan Albert Ayler, özellikle Spiritual Unity, My Name Is Albert Ayler ve Love Cry gibi albümleriyle müzik tarihinde kendine özel bir yer edindi. Atlantic Records Ahmet Ertegün ve Herb Abramson ortaklığıyla 1947’nin ekim ayında kurulan Atlantic Records, caz, soul ve R&B gibi türlere ağırlık veren kataloğunda birçok efsaneye yer verdi. Art Pepper, Dizzy Gillespie, Django Reinhardt gibi isimlerin albümlerini ilk yıllarında yayınlayan Atlantic, sonraki dönemde birçok farklı türe eğilen alt kuruluşlarla da heyecan verici çalışmalar yapmayı sürdürdü ve müzik tarihinin en ihtişamlı plak şirketleri arasında yerini aldı. B

Baron Efsanevi basçı Charles Mingus’un lakabı. Mingus, 1946 yılında kendi sekizlisiyle birlikte yaptığı kayıtları yayınlamak üzere 4 Star Records’la anlaşma yaptığı zaman menajeri War Perkins tarafından Charles Mingus’un ismine eklenen “Baron” lakabı, sanatçının albüm satışlarını arttırmak için yapılmış bir denemeydi. Mingus’un bilinen bir diğer lakabı da Angry Man Of Jazz (Cazın kızgın adamı). Betty Carter “Sadece bir caz vokalistinin varlığından bahsedebiliriz, o da Betty Carter’dır.” Bu sözler 20. yüzyılın en önemli vokalistleri arasında gösterilen Carmen McRae’ye ait. 1998 yılında yaşamını yitiren Betty Carter, özellikle doğaçlama yeteneğiyle tanınan özel bir vokalistti. Blue Note Records Aynı zamanda caz tarihinin en nitelikli prodüktörleri arasında da bulundan Alfred Lion, Max Margulis ve Francis Wolff tarafından New York’ta kurulan Blue Note Records, her zaman modern cazın en iyi örneklerine yer verdiği kataloğuyla tanınıyor. Kendine has bir görsel kimlik oluşturmayı da başarabilen nadir plak şirketleri arasında bulunan Blue Note için caz tarihinin en önemli oluşumlarından biri demek hiç de abartılı olmaz. Buddy Bolden Hayat hikayesi ile sinema filmleri ve edebiyat eserlerine ilham veren kornet sanatçısı Buddy Bolden, henüz 30 yaşında bir daha ayrılmamak üzere akıl hastanesine yatırılmasına rağmen cazın gelişimindeki en önemli figürlerden biriydi. Duke Ellington'ın onun için yazdığı "Hey, Buddy Bolden" şarkısı özellikle Nina Simone'un sesiyle kulaklarda yer eder. C

Chet Baker Chet Baker bir efsane olmak için her şeye sahip bir karakterdi. Eşsiz yeteneği ve çalış stilinin yanı sıra özellikle 1950’li yıllarda yayınlanan vokal yaptığı albümlerle tanınan Baker, kariyerinin sonraki yıllarında birçok kez hapse girip çıkmıştı. Caz tarihçisi Dave Gelly, Chet Baker’ı şöyle tanımlıyor: “James Dean, Sinatra ve Bix Beiderbecke’nin tek vücutta buluşmuş hali.” Cecil Taylor Serbest caz akımının öncülerinden biri olarak anılan piyanist Cecil Taylor, parçalarında poliritmik denemeler ve kompleks yapılarla caza dair tabuları yıkıyor. Piyano çalışı birçok müzik otoritesi tarafından perküsyon tekniğine benzetilen ve enstrümanı “elli sekiz farklı ses çıkarabilen bir davul” olarak tanımlanan Taylor, müzisyenliğinin yanı sıra şiir alanındaki çalışmalarıyla da tanınıyor. Columbia Records Önümüzdeki yıl tam olarak 130 yaşına girecek olan Columbia Records, günümüzde birçok ana akım müzisyenin albümlerini basıyor olsa da caz tarihini ismini anmadan anlatmanın imkansız olduğu şirketlerden biri. Birçok önemli caz prodüktörüyle birlikte çalışan Columbia Records, aralarında Miles Davis, Original Dixieland Jass Band, Weather Report ve Bessie Smith’in de bulunduğu çeşitli dönem ve akımlardan birçok caz efsanesinin yer aldığı albümler yayınladı. D

Django Reinhardt Tüm zamanların en ünlü caz gitaristlerinden biri olan Django Reinhardt, Avrupa’dan çıkmış ilk popüler caz müzisyeni olarak da anılıyor. 1953 yılında Fransa’da hayatını kaybeden Reinhardt, birçok farklı türden müzisyene ilham kaynağı olmuştur. Modern Jazz Quartet’in kurucusu John Lewis’in “Django” bestesi, birçok müzisyenin yorumladığı bir caz standartıdır. Down Beat Chicago’da 1934 yılında basılmaya başlanan ve 1979’dan bu yana aylık olarak yayınını devam ettiren Down Beat, kendine ait bir ödül töreni ve Onur Listesi de olan prestijli bir caz dergisi. Dergi, okuyucularının oylama yapabildiği yıllık onur ödüllerini 1952 yılından beri dağıtıyor. 1961 yılından itibaren yazarların da ayrı bir ismi ödüllendirdiği listede Louis Armstrong’dan Art Tatum’a, John Coltrane’den Max Roach’a birçok efsaneye rastlamak mümkün. E

Eberhard Weber Caz tarihinin en karakteristik basçılarından biri olan Alman müzisyen Eberhard Weber, tamamı ECM Records etiketiyle yayınlanmış albümlerinde ambient’tan minimal müzik akımlarına birçok farklı yaklaşımı bir araya getiriyor. Kendi albümleri dışında Jan Garbarek, Pat Metheny ve Gary Burton gibi müzisyenlerin birçok albümünde yer alan Weber, son albümü Encore’u geçtiğimiz yıl yayınladı. ECM Records Ünlü prodüktör Manfred Eicher tarafından 1969 yılında Münih’te kurulan ECM Records, türler arasındaki sınırları yıkmayı alışkanlık haline getirdiği kataloğunda dünyanın dört bir yanından yaratıcı caz müzisyenlerinin albümlerine yer veriyor. Farklı albüm seriyle hem coğrafik hem de kültürel olarak faklı etkileşimleri belgeleyen ECM’in kataloğunda Keith Jarrett, Kenny Wheeler, Jan Garbarek ve Don Cherry gibi nice ilham verici müzisyen bulunuyor. Etno-caz Dünya müziklerinin cazla harmanlandığı çeşitli akımlar özellikle 1990’lı yıllarla birlikte gözle görülür bir şekilde artış gösterdi. Tam olarak bu dönemde ortaya atılan etno-caz terimi de Amerika ve Avrupalı müzisyenlerin farklı coğrafyalardan esintileri caz estetikleriyle bir arada sunduğu müzik akımına verilen isim. Dhaffer Youssef, Avishai Cohen ve Jack DeJohnette gibi müzisyenlerin bu alanda yaptığı çalışmalar en popüler etno-caz kayıtları arasında bulunuyor. F

Fats Waller 20. yüzyılın başlarının en yaygın müzik akımlarından olan ragtime’ın en popüler temsilcilerinden biri olan Fats Waller, müzisyen bir ailenin on bir çocuğunun en küçüğü olarak dünyaya gelmişti. Anne ve babası tarafından öğrendiği piyano çalışıyla, enstrümanla özdeşleşen bir isim haline gelen Fats Waller, 1993 yılında Grammy Ödülleri’nde Ömür Boyu Başarı Ödülü ile onurlandırılmıştı. Finger Zinger Caz gitaristlerinin “daha hızlı çalma” anlamında kullandıkları bir terim. Özellikle bebop dönemi sanatçıları arasında yaygın olan deyiş, ritmik değişikliklerin yaygın olarak yer aldığı akor dizilimiyle bilinen bir piyano parçasına da isim olmuştu. G

Gene Krupa Caz tarihinin ilk vurmalı soloistlerinden biri olan Gene Krupa, özellikle sahnedeki yüksek enerjisi ve kendini izleyenlere bir şov izledikleri hissini veren performansıyla akıllarda yer ediyor. 1973 yılında 64 yaşında hayatını kaybeden Krupa, davul kurulumunda yer alan birçok zilin isimlerinin konmasında da önemli rol üstlenmiş bir müzisyen. Guajeo Afro-Cuban caz sahnesinde sıklıkla kullanılan bir ostinato melodi türü olan guaejo, ağırlıklı olarak arpej tekniğiyle ve senkoplu temalarla çalınıyor. En çok Küba orijinli bir tür gitar olan tres, piyano ve yaylı enstrümanlarda kullanılan guajeo, cazın dışında Güney Amerika menşeli çeşitli müzik türlerinde de yaygın olarak karşımıza çıkıyor. H

Hard Bop 1950’lerin ortasında ortaya çıkan hard bop terimi, bebop ve bop dönemlerinin sonrasında yaygın olarak görülen cazı R&B, gospel ve blues gibi türlerle harmanlayan akım için kullanılıyordu. Caz tarihinin önemli hard bop müzisyenleri arasında Horace Silver, Cannonball Adderley, Charles Mingus ve Miles Davis gibi efsaneler bulunuyor. Türün meraklılarına David H. Rosenthal’ın Hard Bop: Jazz and Black Music 1955–1965 kitabı şiddetle tavsiye edilir. Herbie Hancock Orkestra lideri, prodüktör ve müzisyen olarak yer aldığı albümlerle geride kalan 60 yılda cazın hemen hemen her türünde üretimlerle karşımıza çıkan Herbie Hancock, funk estetiğini ve müzikte synthesizer kullanımı benimseyen ilk caz müzisyeni olarak biliniyor. Kariyeri boyunca on dört Grammy kazanan Hancock, Blue Note, Verve ve Columbia gibi prestijli şirketlerden sayısız albüm yayınladı. High Priestess Of Soul Nina Simone’un 1967 yılında yayınlanan albümünün ismi de olan High Priestess of Soul (Soul’un yüksek rahibesi), aynı zamanda Amerikalı müzisyenin lakabı. Sahnede piyano çalan, şarkı söyleyen ve eşsiz bir performans sergileyen Nina Simone, sahnedeki duruşu ve etkileyiciliğiyle bu lakapla anılmaya başlanmış. I-İ

İsmet Sıral Türkiye’nin ilk caz orkestrası şeflerinden olan İsmet Sıral, dünyada ses getiren birçok çalışmaya da imza atmış bir müzik insanı. Saksofon, ney ve flüt enstrümanlarını çalan Sıral, 1950’lerde ülkenin ilk caz orkestrasını kurup dönemin birçok cazcısıyla birlikte çalmıştı. Ardından başta İsveç olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde bu orkestrayla sahne alan Sıral, New York’taki Creative Music Studio’da Türk müziği ve makamları üzerine dersler verip bu birikimini oradaki müzisyenlerle yaptığı üretimlerine de yansıtmıştı. Uzun yıllar hayalini kurduğu müzik okulunu açmak için bir arazi satın alan Sıral, seneler içinde bu araziyi kaybettikten sonra 1987 yılında intihar ederek hayatını sonlandırmıştı. Impulse! Records Amerikalı prodüktör Creed Taylor tarafından kurulan Impulse! Records, kataloğunda John Coltrane, Ray Charles, Gil Evans ve Charles Mingus gibi cazın dev isimlerine rastlayabileceğiniz bir etiket. Şirketin albümünü yayınladığı ilk sanatçılardan biri olan John Coltrane’in albüm satışları sayesinde daha büyük bir hale geldiği bilinen Impulse! Records için müzik piyasasında “Trane’in inşa ettiği ev” tanımlaması da yapılıyor. J

Jaco Pastorius Down Beat dergisinin Onur Listesi’nde yer alan yedi basçıdan biri olan Jaco Pastorius, aynı zamanda söz konusu listedeki elektronik bas çalan tek müzisyen. Özellikle perdesiz bas soloları ve latinle harmanlanmış kendine has funk anlayışıyla füzyon müzik sahnesinin başucu albümleri olarak gösterilen birçok kayıtta yer alan Pastorius, bas gitarda harmonik seslerin kullanılmasına getirdiği yenilikçi yaklaşımla kendinden sonraki jenerasyonlara ilham kaynağı oldu. Jazz at the Philharmonic 2001 yılında hayatını kaybeden menajer Norman Granz’ın organize ettiği efsanevi konser ve turne serisi Jazz at the Philharmonic, 1944-1983 yılları arasında aralıksız olarak düzenlendi. Bu seride gerçekleşen konserlerin kayıtları Norman Granz’ın tüm prodüksiyonunu da üstlendiği albümler olarak yayınlandı. Serinin ilk konserini bir arkadaşından aldığı 300 Dolarlık borçla düzenleyen Norman Granz, JATP turnelerinde Charlie Parker, Fats Navarro, Stan Getz ve Ray Brown gibi nice isimle çalıştı. Jelly Roll Morton Henüz 12 yaşında (1902) caz müziğini icat ettiğini öne süren Jelly Roll Morton'un 3 yıl sonra yazdığı "Jelly Roll Blues" isimli parçası 1915'de notalarıyla baskısı yapılan ilk caz parçası olur. Morton’un "Winin' Boy"ve "The Jelly Roll Blues" besteleri, müzisyenin kendine ve müziğine ithafen yazdığı parçalar. K

Keith Jarrett Kariyerine Art Blakey’e eşlik ederek başlayan sonrasında da Charles Lloyd ve Miles Davis gibi efsanelerle çalışan Keith Jarrett, kariyeri çok farklı dallarda etkileyici bir biçimde ilerleyen caz müzisyenlerinden biri. Tüm enstrümanlarını kendi çaldığı ilk solo albümü Restoration Ruin’i 1968 yılında yayınlayan Jarrett, günümüze kadar sayısız trio ve solo piyano albümü yayınladı. Özellikle tamamı doğaçlama olan The Köln Concert konser albümü Jarrett’ın kariyerinde yeni bir yolun kapısını aralayan kayıt olarak biliniyor. Kenton’s West Side Story Stan Kenton’ın 1961 yılında yayınlanan bol ödüllü albümü. Yirmi kişiyi aşan bir big band eşliğinde kaydedilen albümde Stan Kenton’la birlikte Sam Donahue, Gene Roland, Gabe Baltazar gibi dönemin önemli müzisyenlerini dinliyoruz. Ertesi yıl gerçekleşen 4. Grammy Ödülleri’nde En İyi Caz Performans – Geniş Grup (Enstrümental) kategorisinde ödüle layık görülen albüm, yayınlandığı Billboard’un Hot 100 listesinde tam 26 hafta boyunca kalmayı başardı. L

Lady Day Amerikalı caz müzisyeni Billie Holiday’in lakabı. Holiday’e bu lakabı veren kişi de başka bir caz efsanesi olan Lester Young. 1937 yılında Holiday’e “Lady Day” lakabını takan Young, bunun karşılığında Holiday tarafından “Prez” olarak adlandırılmış. “Prez”, Billie Holiday’in harika olduğunu düşündüğü şeyler için kullandığı bir kelimeymiş. Lennie Tristiano Bebop akımının öncü müzisyenlerinden olan Lennie Tristiano, aynı zamanda doğaçlama caz dersleri de veren bir eğitmendi. 1949 yılında liderliğini üstlendiği beşliyle ilk serbest doğaçlama kayıtlarını yapan Tristiano, atonal melodiler ve poliritimler üzerine yaptığı çalışmaları kariyeri boyunca sürdürdü. Lester Young Amerikalı tenor saksofoncu Lester Young, enstrümanında yirminci yüzyılın en önemli icracılarından biriydi. Verve, Savoy ve Commodre Records etiketleriyle yayınlanan sayısız solo albümünün yanı sıra Oscar Peterson ve Billie Holiday’in çeşitli albümlerinde de dinlediğimiz Young’ın özellikle Holiday’le olan yakın dostluğu müzik dünyasında yaygın olarak biliniyor. Ünlü caz kritiği Leonard Feather, 1959 yılında Lester Young’ın cenazesine giderken Holiday’in kendisine “Sıra bende” dediğini anlatmıştı. Holiday, Young’dan dört ay sonra hayatını kaybetti. Louis Armstrong Ödülü 1974 yılından bu yana Louis Armstrong anısına Amerika’daki liseler tarafından dağıtılan ödül. Programdaki her okul tarafından her yıl tek bir müzisyene verilen Louis Armstrong Ödülü’nün sabit bir formatı yok. Bugüne dek Dave Weckl, Pat Metheny ve Frederick Hemke gibi isimlerin kazandığı ödül, Armstrong’un 1971 yılındaki ölümünün ardından eşi tarafından organize edildi. M

Mátyás Seiber 1928'de Frankfurt'ta Hoch Conservatory bünyesinde yer alan caz bölümünde çalışmaya başlayan Mátyás Seiber, 1931'de dünya üzerinde akademik olarak bilinen ilk caz derslerini vermeye başlamıştı. Macar müzisyen ve besteci Seiber, 1935 yılından itibaren İngiltere’de yaşamını sürdürdü. Max Margulis Blue Note’un kurucularından biri olan Margulis, aynı zamanda bir prodüktör, yazar ve müzisyen. 1930 ve 40’lı yıllarda Martin McCall mahlasıyla Daily Worker gazetesi için albüm kritikleri yazan Margulis, birçok şarkıcı ve aktöre ses eğitimi de veriyordu. Metronome Magazine 1881-1961 yılları arasında yayınlanan bir caz dergisi olan Metronome Magazine, Leonard Feather ve Barry Ulanov gibi iki prestijli yazarı editör kadrosunda bulunduruyordu. Her yıl okuyucularına enstrümanlarında en iyi olan müzisyenlerin seçildiği bir oylama yaptıran dergi, oylamanın sonuçlarına göre oluşan ekibi Metronome All Stars adı altında bir araya getirip kaydediyordu. Birçok ilginç ekibi bir araya getiren Metronome All Stars’ın en akılda kalıcı kadrolarından biri 1949 yılına aitti: Charlie Parker, Miles Davis, Dizzy Gillespie, Fats Navarro, Buddy DeFranco, Jay Jay Johnson, Pete Rugolo, Kai Winding, Lennie Tristiano, Charlie Ventura, Ernie Caceres, Shelly Mane, Billy Bauer ve Eddie Safranski. N

New Orleans Louisiana eyaletinin en büyük şehri olan New Orleans, müzik tarihine cazı armağan eden şehir olarak biliniyor. Cazı bir müzik türü olmaktan öte bir halde benimseyen New Orleans, ilk caz orkestralarının kurulduğu şehir. Birçok efsanevi konser salonuna, kapsamlı müzeye ve önemli kayıt stüdyolarına ev sahipliği yapan New Orleans’ta Jazz National Historic Park da mutlaka ziyaret edilmesi gereken yerlerden biri. Nordik caz Danimarka, Finlandiya, İsveç, Norveç ve İzlanda gibi ülkelerin kendilerine has melodik ve ritmik nüansları yansıttığı caz türü için kullanılan isim. Tord Gustavsen, Esbjörn Svensson, Jan Garbarek ve Nils Petter Molvær gibi isimler bu türün en bilindik temsilcileri arasında. North Sea Jazz Festival Avrupa’nın en büyük caz festivallerinden biri olan North Sea Jazz Festival, 40 yıldır Hollanda’da düzenleniyor. İlk otuz yılında Den Haag şehrinin ev sahipliği yaptığı festival, 2006 yılında Rotterdam’a taşındı. Her gün 25.000 dinleyicinin katıldığı festivalde tam on üç sahne birden yer alıyor. Festivalin 2016 programında Pet Metheny & Ron Carter, Snarky Puppy, Kamasi Washington, Jill Scott ve Earth, Wind & Fire gibi isimler bulunuyordu. O

Officium Norveçli saksofoncu Jan Garbarek’in vokal grubu The Hillard Ensemble’la birlikte kaydettiği albüm, 1994 yılında ECM Records etiketiyle yayınlanmıştı. ECM kataloğunun en çok satan albümleri arasında yer alan Officium, Avusturya’da bir manastırda kaydedilmişti. Manfred Eicher’in prodüksiyonunu üstlendiği albümün ardından Garbarek ve The Hillard Ensemble iki albüm daha yayınlamıştı. Okay Temiz Dünyanın sayılı caz perküsyoncuları arasında gösterilen Okay Temiz, İsveç’te yaşadığı dönemde Don Cherry, Maffy Falay ve Bo Nilsson gibi müzisyenlerle birlikte çalışmıştı. Xaba ve Oriental Wind gibi projeleriyle birçok ülkede konserler veren ve kayıtlar yapan Okay Temiz’in kendi tasarladığı birçok enstrüman da bulunuyor. Out to Lunch Alfred Lion’ın prodüksiyonunu üstlendiği 1964 yılında yayınlanan Eric Dolphy albümü Out to Lunch, müzisyenin Blue Note için orkestra lideri olarak kaydettiği tek albümü. Avangart caz tarihinin en etkileyici albümleri arasında gösterilen Out to Lunch albümünde Dolphy’ye Tony Williams, Freddie Hubbard, Richard Davis ve Bobby Hutcherson eşlik ediyor. Albümün ardından Charles Mingus’la turneye çıkan Dolphy, bu turnede şeker hastalığına yenik düşüyor. P

Paris Yirminci yüzyıl boyunca sayısız caz müzisyenine ilham ve iş olanağı sağlayacak Paris, 1922'de Avrupa'da ilk caz kulübünü açan şehir olur. Paris aynı zamanda 1936'da Charles Delaunay tarafından ilk caz diskografisinin basıldığı şehir. Parliamentary Jazz Awards İngiltere’de verilen en prestijli caz ödülleri olan Parliamentary Jazz Awards, her yıl dokuz farklı dalda dağıtılıyor. Müzisyenler, konser salonları, eğitim programları, gazeteciler ve yayıncılar arasında dağıtılan ödüller, İngiliz politikacı Bob Blizzard’ın projesi olarak başlamış. Papa Jack Laine New Orleans’taki ilk beyaz caz orkestrasının kurucusu olan Papa Jack Laine, sonraki yıllarda ismini caz tarihine yazdıracak birçok müzisyenin de eğitmeni olarak biliniyor. Müziğin insanları bir araya getiren önemli bir gücü olduğuna inanan Laine, liderliğini üstlendiği bando ve orkestralarda farklı ırklardan müzisyenlerin yer almasına özen gösterirdi. Phantom 2001 yılında hayatını kaybeden Amerikalı tenor saksofoncu Joe Henderson’ın lakabı. Kendisine çağdaşı olan müzisyenler tarafından konan “Phantom” (hayalet) lakabının arkasında Henderson’ın gizemli yaşam tarzı bulunuyor. R

Rhapsody in Blue 1924 yılında Amerikalı besteci George Gershwin tarafından solo piyano ve caz grubu için bestelenen Rhapsody in Blue, caz etkileşimli efektler ve klasik müzik elementlerini bir araya getiriyordu. Ronnie Scott's Jazz Club Londra’nın Soho bölgesinde 1959 yılında kapılarını ziyaretçilere açan Ronnie Scott’s Jazz Club, Ella Fitzgerald’dan Chick Corea’ya, Prince’ten Chet Baker’a onlarca efsaneyi sahnesinde ağırlamış bir konser salonu. Burada verilen konserlerden kayıtları da albüm olarak yayınlayan Ronnie Scott’s Jazz Club, efsanevi gitarist Jimi Hendrix’in son konserini verdiği mekan olarak da tarihte önemli bir yer işgal ediyor. Rudy Van Gelder Caz tarihinin gizli kahramanlarından biri olan Amerikalı kayıt teknisyeni Rudy Van Gelder, kendi kurduğu stüdyoda binlerce farklı kayıt yapmış ve kendine has sıcak tınılı kayıtlarıyla tanınmıştı. Wayne Shorter, Horace Silver, Miles Davis ve nice efsaneyi kaydeden Rudy Van Gelder’in kaydetmek için teklifte bulunduğu Charles Mingus kendisini reddetmişti. Mingus, bu kararın sebebinin Van Gelder’in sesleri değiştirdiğini düşünmesi olduğunu açıklamıştı. S

Shakti İngiliz gitarist John Mclaughlin 1975 yılında bir grup Hintli müzisyen ile verdiği konser sonrasında çıkardıkları albümün ismi. İlerleyen yıllarda uzun süreli bir ortaklığında ismi olur Shakti ve dünya müziği ile cazı birleştiren türler arası albümler arasında referans kabul edilir. Sidney Bichet Erken dönem caz müziğinin yarattığı en önemli solistlerden biri olan Sidney Bechet sadece unutulmaz besteleri ve derin virtüözitesi ile değil; müziğindeki sihir ile de birçok kişiye ilham verdi. ACT Records'un patronu Siggi Loch yıllar sonra onun müziğinden yayılan sihre kapılan caz tutkunları arasında yerini aldı. Sun Ra Serbest doğaçlama müziğin en büyük öncülerinden biri olan Sun Ra, 1993 yılındaki ölümüne kadar aralıksız olarak kayıt yapmayı, üretmeyi, konser vermeyi sürdürmüş bir müzisyen, besteci, orkestra lideri, şair ve filozof. Afro-fütüristik akımın müzik ve felsefe alanındaki en önemli temsilcilerinden biri olan Sun Ra ve liderliğini yaptığı The Arkestra, kendinden sonraki jenerasyonlara birçok anlamda yol gösteren yenilikçi çalışmalara imza attı. Swing’s Senior Stateman Amerikalı caz ve swing efsanesi Benny Goodman’ın onlarca lakabından biri. Swing müziğin kıdemli devlet adamı anlamına gelen “Swing’s Senior Stateman” bu lakaplar arasında en popüler olanı. Goodman’ın bilinen diğer lakaplarından bazıları da şöyle: “The Professor” (Profesör), “King of Swing” (Swing’in kralı) ve “Patriarch of the Clarinet” (Klarnetin piskoposu) T

Take Five Paul Desmond’ın bestelediği ve The Dave Brubeck Quartet’in 1959 çıkışlı klasik albümü Time Out’ta yer alan “Take Five” parçası, sonraki yıllarda George Benson’dan King Tubby’ye birçok müzisyen tarafından yorumlandı. Parçanın ayrıca gruba Carmen McRae’nin de eşlik ettiği bir başka kaydı 1961 yılında yayınlandı. The Original Dixieland Jass Band Caz müziğinin türlerinden biri olan Dixieland'a ismini de veren bu topluluk aynı zamanda 1917 yılında Manhattan'da ilk caz kaydını gerçekleştiren ekip olur. Yaptıkları kayıt cazın köklü plak şirketlerinden Columbia tarafından geri çevrilirken bir diğer kayıt firması olan Victor tarafından kabul edilir, ilk albümlerinde yer alan "Livery Stable Blues" kısa sürede hit olur. Thelonious Monk “Blue Monk”, “Ruby, My Dear” ve “Round Midnight” gibi birçok caz standartının bestecisi olan Thelonious Monk, aynı zamanda doğaçlamalardaki yeteneğiyle de tanınıyordu. Time dergisinin kapağına çıkmış yalnızca beş caz müzisyeninden biri olan Thelonious Monk, konserlerde kimi zaman piyanosunun başından kalkıp orkestrasına dans ederek eşlik ediyordu. U

Una Mas 1963 çıkışlı Kenny Dorham albümü. Ünlü trompetçinin müzik dünyasından çekilerek gizemli bir şekilde ortadan kaybolmadan önce yayınladığı son iki albümden biri olan Una Mas, Blue Note tarafından yayınlanmıştı. Van Gelder Studio’da kaydedilen albümde özellikle Dorham’ın Brezilya’da geçirdiği zamanlardan gelen ilhamla birlikte bossa nova etkileşimleri öne çıkıyor. Under The Stars Caz müzik tarihinde yer etmiş üç albümünün kaydını iki gün içerisinde yapan Louis Armstrong’un 1958 yılında The Verve etiketiyle yayınlanan albümü. İki yıl sonrasında yayınlanan I’ve Got The World On a String albümüyle aynı gün kaydedilen albüm, Norman Granz prodüktörlüğünde kaydedilmiş sekiz caz standartından oluşuyor. Louis Armstrong, bu albümün kayıtlarının gerçekleştiği 14 Ağustos 1957 tarihinin ertesi gününde de Ella Fitzgerald eşliğinde stüdyoya girerek Ella and Louis Again albümünü kaydetmişti. V

Vancouver Jazz Festival İlk olarak 1986 yılında düzenlenen Vancouver Jazz Festival, birçok caz festivaline ev sahipliği yapan Kanada’nın en çok ilgi gören caz festivallerinden biri. Her yıl 46.000 civarında katılımcının geldiği festivalde her yıl 400 farklı performans gerçekleşiyor. Şimdiye kadar festivalde sahne almış isimler arasında Miles Davis, Bobby McFerrin ve Jaga Jazzist gibi nice ismi ağırladı. Verve Records Norman Granz tarafından 1956 yılında hayata geçirilen Verve Records, Amerikan caz tarihinin en başarılı plak şirketleri arasında yer alıyor. Kurulduğu dönemde özellikle Granz’ın halihazırda menajerliğini yaptığı müzisyenlerle anlaşmalar yapan ve albümlerini yayınlayan Verve Records, 1960’ların başlarında Frank Sinatra tarafından satın alınılıyormuş. Emekli olmak ve Avrupa’ya taşınmak isteyen Granz, Sinatra’yla son fiyatta anlaşamamıştı fakat çeşitli kaynaklara göre Sinatra’nın Granz’a yalnızca işinin başında olmaya devam ederse satın alacağı konusunda baskılar yapmasının da bu satışın iptal olmasındaki gerçek sebep olduğu söyleniyor. Village Vanguard Stan Getz, Bill Evans, Miles Davis, Carmen McRae, Horace Silver ve nicesi... Bu müzisyenlerin hepsi kariyerlerinin belki de en unutulmaz konserlerini New York’ta 1935 yılında Max Gordon tarafından açılan Village Vanguard’da vermişti. 1957 yılında bir caz kulübü halini alan ve yalnızca caz müzisyenleri ve orkestralarını sahnesinde ağırlamaya başlayan Village Vanguard’da kaydedilmiş birçok konser kaydı sonrasında albüm olarak yayınlandı. Bunlar arasında şüphesiz ki en popüler olanı John Coltrane’in Impulse! etiketiyle yayınlanan Live At The Village Vanguard albümü. Y

Yardbird Efsanevi müzisyen Charlie Parker’ın lakabı. Parker’ın bu lakabı nasıl aldığına dair çeşitli hikayeler anlatılıyor. Bunlardan biri küçük kuzeninin ismini “Yarlie” olarak telaffuz etmesi. Bazı kaynaklarda geçen hikayelerden biri de genç yaşta konser izlemek için gittiği kulüplerde içeri alınmayan Parker’ın söz konusu kulüplerin avlularında konseri dinlemeye çalışması nedeniyle Türkçede “avlu” ve “kuş” kelimelerinin birleşimi olan “Yardbird” lakabının Charlie Parker’a konduğu yönünde. Yōsuke Yamashita Japon caz piyanisti, besteci ve yazar Yōsuke Yamashita, 1960’ların sonlarında başlayan kariyeri boyunca birçok ilginç projede yer aldı. Kendine has çalışıyla ülkenin en başarılı piyanistleri arasında yerini alan Yamashita, özellikle basta Cecil McBee, davulda Pheeroan akLaff ve saksofonda Joe Lovano’dan oluşan orkestrasıyla kaydettiği ve Verve etiketiyle yayınlanan albümleriyle tanınıyor. Z

Zutty Singleton Louis Armstrong’dan Fats Waller’a birçok efsaneyle birlikte çalmış olan Zutty Singleton, kariyeri boyunca New Orleans, Chicago, New York ve Los Angeles gibi şehirleri dolaşmış ve her şehrin önde gelen müzisyenleriyle kayıtlar yapmıştı. Geçirdiği felç sonucu emekli olan Singleton, 1975 yılında hayatını kaybetti. Zion Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Illinois Eyaleti'nin Zion kenti, 1921 yılında caz müziği yasaklamıştır.