Blog

Paweł Pawlikowski
Filmlerinde Caz ve Varoluş

Blog
Paweł Pawlikowski Filmlerinde Caz ve Varoluş

09.01.2019

Yazı: Leyla Aksu

Ödüllü belgesellerinden uzun metrajlı kurgu filmlerine, yönetmen Paweł Pawlikowski kariyeri boyunca sinemaseverlere rüya tadında irdelemeler sundu. Fonlarında tarihi gelişmeler yaşanırken, akıcı ve gevşekçe örülmüş kurguları öne çıkaran yönetmen, 2013’te Oscar kazanan Ida ve bu yıl Cannes’da “En İyi Yönetmen” ödülünü alan son filmi Zimna wojna (Soğuk Savaş) ile yakın dönemde dünya çapında büyük beğeni yakaladı. Savaş sonrası Polonya’da geçen, etkileyici ve minimal bir monokromda çekilen bu iki hikâye, aynı zamanda sinemanın uzun soluklu caz geleneğini de zarif bir biçimde devam ettiriyor.

1927 yılında ses kullanımı ile seyircileri büyüleyen ve sinemada tarihi bir değişime imza atan Jazz Singer’dan (Caz Mugannisi) bu yana, caz türü beyaz perdede özel bir yer işgal etti. Kuralları çiğneyen bu müzik dünya çapında başkaldırı ve değişimin simgesi olurken, Polonya’da özel bir yankı buldu. Önceleri Stalin’in (ve 1980’lerde sıkıyönetimin) altında yasaklanan, daha sonra 1950 ve 60’larda yavaş yavaş demir perdenin arkasına sızan, özgürlüğün sembolü caz, ülkenin alt kültüründe kendine yer edindi. Aralarında Andrzej Wajda ile Roman Polanski’nin bulunduğu yeni dalga yönetmenler tarafından da benimsendi.

Tam bu dönemde, 1950’lerin sonunda Polonya’da doğan ve daha sonra 14 yaşındayken ailesiyle İngiltere’ye sığınan Pawlikowski, kendi sinema macerasına Dostoevsky's Travels (1991), Serbian Epics (1992) ve Tripping with Zhirinovsky (1995) gibi ödüllü belgesellerle başladı. Bunları takiben kurgu filmlerine geçişini 2000 tarihli Last Resort ile yaptı ve bunu eleştirmenlerce büyük başarı yakalayan My Summer of Love (2004) takip etti. Fakat Pawlikowski, gelişmekte olan kariyerine rağmen film yapımını bir meslek olarak benimsemektense, her zaman kendi hayatıyla paralel bir çizgide gördü. Sanatçı bu durumu şöyle açıklar: “Profesyonel bir film yapımcısı değilim, bu yalnızca hayatımın ufak bir parçası ve kendimi bu şekilde tanımlamıyorum. Filmi Polonya’da veya İngiltere’de ya da herhangi bir yerde yapmam o kadar da önemli değil. Filmler her zaman olduğum yerin, keşfettiklerimin ve kafamda olanların neticesi.”

Bu doğrultuda, 1960’lar Polonyası’nı fon olarak alan Ida için Pawlikowski kendi ülkesine ve kendi çocukluk yıllarına döndü: “Bu kendime yakın hissettiğim bir dönem, ama aynı zamanda da tarihimizde çok ilginç bir an. Savaştan sonra, Stalin ve polis devletinden sonra, bu ani olasılıklar patlaması geldi: Edebiyat, sinema ve en muhteşem modern klasik müzik. Tüm bu bastırılmış şeyler bir anda patlak verdi.” Filmi “Polonya’ya bir aşk mektubu” olarak tanımlayan ve bu dünyayı kurmak için kendi anılarından yararlanan yönetmen, hikâyeyi siyah-beyaz olarak, “o zamanı hatırladığı gibi” çekmeye karar verdi.

Film, büyük bir aile sırrını öğrenmek üzere olan genç rahibe adayı Ida’yı takip ediyor ve Pawlikowski’nin müzik kullanımı, yarattığı dünyanın temel bir unsurunu oluşturuyor. Yer verdiği şarkılar konusunda da “Birçoğu yalnızca küçükken kafama takılan, çocukluğumun pop şarkıları… Stalin’den sonraki hayat belirtileri gibi” diyor. Fakat film müziği olmadan, yalnızca anlatının parçası olarak kullanılan bu parçaların arasında, caz Ida’nın deneyimlerinin dışındaki dünyayı yansıtmak için kullanılıyor. Filmde işlenen John Coltrane’in “Naima”sı da Ida’ya özgürlük ve tercihlerin var olduğu bir hayatın olasılığını gösteriyor: “Caz müziğinde ruhsal olan bir şey var, özellikle “Naima” gibi bir ezgide... Ida’yı çelmek için kullanmak istediğim bir parçaydı. O bu şekilde aşık oluyor ya da saksafoncu Szymon’un dünyasına çekiliyor.”

Bu yılki Soğuk Savaş ise bizi bir kere daha bu yalın ve göz alıcı siyah-beyaz dünyaya taşıyor. Polonya’ya geri dönüşü hakkında ise yönetmen, “Bazen yaşla olan bir şey... Geçmişin ilgi çekici olduğunu ve bugünün anahtarını elinde tuttuğunu görüyorsun. Sanırım bir de bir sürü yarım kalmış işim var. Geçmişim, annemle babamın geçmişi, bu ülke... ” diyor. Pawlikowski, filmi için anne ve babasının hayatından ilham alarak, yılları ve coğrafi sınırları aşan fırtınalı bir ilişkiyi ele alıyor. Bu çerçevede müziği bir kez daha karakterleri Wiktor ve Zula’yı bir araya getirmek ve dış dünyayla temas ettirmekte kullanıyor. Film, karakterlerin örgüsüne ayna tutan melodik bir yolculuğa çıkıyor ve çiftin hikâyesini halk türküleri, aşk şarkıları, caz, rock ve blues ile içe içe örerken, “müzik tüm hikâyenin kutsal ruhu” oluyor.

Cab Caloway’den Billie Holiday ve Ella Fitzgerald’a, filmdeki her parça Pawlikowski tarafından seçildi ve sonuncusunun da ailesinde özel bir yeri var: “Ella’ya bayılıyorum ve o aynı zamanda babamın da en sevdiği şarkıcı oluyor. Böylelikle onun da filmde bir çeşit yankısı vardı.” Hikâyedeki Mazurek halk müziği topluluğu ise 1948’de kurulan ve günümüzde hala devam eden Mazowsze topluluğundan ilham alıyor ve grubun repertuarından seçilmiş parçalar filmde serpiştiriliyor. “Müziği her zaman dramatik açıdan bir karakter olarak kullanmayı seviyorum ” diyor Pawlikowski. Filmdeki çiftin ilişkisi gelişip değiştikçe, tema üzerine çeşitlemeler gibi bu parçalar da aynı şekilde tekrar tekrar farklı yorumlarla bize geri geliyor.

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bizi Takip Edin
TR EN
Etkinlikleri etiketlere göre filtreleyin
07 OCA PZT
-
08 OCA SAL
1

18:30

Aerial Dans

Akbank Sanat

09 OCA ÇAR
2

18:00

Yabancılaşma: Öldürmeyen Yabancılaşma Çürütür

Akbank Sanat

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

10 OCA PER
1

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

11 OCA CUM
1

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

12 OCA CMT
10

11:00

Çocuklar İçin Yaratıcı Dans Dersleri

Akbank Sanat

11:00

Bir Tabak Mondrian (6- 12 Yaş)

Akbank Sanat

11:30

Akbank Çocuk Tiyatrosu / Goril

Akbank Sanat

12:00

Çocuklar İçin Yaratıcı Dans Dersleri

Akbank Sanat

12:30

Kandinsky Renk Dilimleri (6- 12 Yaş)

Akbank Sanat

13:00

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

14:30

Aerial Dans

Akbank Sanat

15:30

Mozaik Heykel Atölyesi (5-12 yaş)

Akbank Sanat

17:00

Tai Chi ChuanEce Dündaralp

Akbank Sanat

17:00

Oyuncak Heykel Atölyesi (7 - 12 Yaş)

Akbank Sanat

13 OCA PAZ
-
14 OCA PZT
-
15 OCA SAL
2

18:30

Aerial Dans

Akbank Sanat

19:00

İyi Bir Eş / Dobra Zena

Akbank Sanat

16 OCA ÇAR
2

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

20:00

NES

Akbank Sanat

17 OCA PER
3

18:30

Psikanalitik Edebiyat Kuramıyla Manves City ve Latife Tekin

Akbank Sanat

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

18:30

11. Akbank Kısa Film Festivali

Akbank Sanat

18 OCA CUM
2

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

19:00

Annelerini Arayan Haydutlar / Banditi Potrazi Za Mamom

Akbank Sanat

19 OCA CMT
10

11:00

Çocuklar İçin Yaratıcı Dans Dersleri

Akbank Sanat

11:00

Kendi Çantamı Tasarlıyorum (6-14 Yaş)

Akbank Sanat

11:30

Akbank Çocuk Tiyatrosu / Goril

Akbank Sanat

12:00

Çocuklar İçin Yaratıcı Dans Dersleri

Akbank Sanat

13:00

Rengarenk Kupalar (6-14 Yaş)

Akbank Sanat

13:00

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

14:30

Aerial Dans

Akbank Sanat

15:30

Eller Kollar Artık Hepsi Heykeller (9-12 Yaş)

Akbank Sanat

17:00

Tai Chi ChuanEce Dündaralp

Akbank Sanat

17:00

İleri Dönüşüm Heykel Atölyesi (7 - 12 Yaş)

Akbank Sanat

20 OCA PAZ
-
21 OCA PZT
1

11:00

Elena Valls

Akbank Sanat

22 OCA SAL
2

11:00

Elena Valls

Akbank Sanat

18:30

Aerial Dans

Akbank Sanat

23 OCA ÇAR
4

Sergi Yüzler ve Yerler

Akbank Sanat

11:00

Elena Valls

Akbank Sanat

18:30

Yeni Medya, İnsan ve Toplum

Akbank Sanat

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

24 OCA PER
7

Sergi Yüzler ve Yerler

Akbank Sanat

11:00

Elena Valls

Akbank Sanat

11:00

Mozaik Heykel Atölyesi (5-12 yaş)

Akbank Sanat

13:00

Oyuncak Heykel Atölyesi (7 - 12 Yaş)

Akbank Sanat

18:30

Psikanalitik Edebiyat Kuramıyla Manves City ve Latife Tekin

Akbank Sanat

18:30

“Çağdaş Sanatta Kadının Temsili”

Akbank Sanat

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

25 OCA CUM
6

Sergi Yüzler ve Yerler

Akbank Sanat

11:00

Elena Valls

Akbank Sanat

11:00

Mini Mozaik Atölyesi (7 - 12 Yaş)

Akbank Sanat

13:00

Miniklere Baskı Resim Atölyesi (5-8 yaş)

Akbank Sanat

18:30

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

19:00

Bayan J İçin Ağıt / Rekvijemza Gospodju J

Akbank Sanat

26 OCA CMT
11

Sergi Yüzler ve Yerler

Akbank Sanat

11:00

Çocuklar İçin Yaratıcı Dans Dersleri

Akbank Sanat

11:00

Bir Tabak Mondrian (6- 12 Yaş)

Akbank Sanat

11:30

Akbank Çocuk Tiyatrosu / Goril

Akbank Sanat

12:00

Çocuklar İçin Yaratıcı Dans Dersleri

Akbank Sanat

12:30

Kandinsky Renk Dilimleri (6- 12 Yaş)

Akbank Sanat

13:00

Yetişkinler İçin Dans Dersleri

Akbank Sanat

14:30

Aerial Dans

Akbank Sanat

15:30

Mobil Heykel Atölyesi

Akbank Sanat

17:00

Tai Chi ChuanEce Dündaralp

Akbank Sanat

17:15

Linol Baskı Atölyesi (9 - 14 Yaş)

Akbank Sanat

27 OCA PAZ
-

Etkinliği takviminize ekleyin

E-Bülten'e üye olun